Bệnh thối trái sầu riêng, hay còn gọi là bệnh thối trái, là nỗi lo lớn của nhà vườn, đặc biệt do nấm Phytophthora palmivora gây ra. Bệnh thối trái sầu riêng không chỉ làm giảm năng suất mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng trái. Để bảo vệ vườn sầu riêng, việc hiểu rõ nguyên nhân và áp dụng các biện pháp trị thối trái sầu riêng là vô cùng quan trọng.

Bài viết này sẽ đi sâu vào các khía cạnh của bệnh thối trái sầu riêng, từ cách thức lây lan cho đến các bước phòng ngừa và điều trị chi tiết, giúp bà con nông dân bảo vệ vườn cây của mình một cách hiệu quả.

1. Các con đường lây lan bệnh thối trái sầu riêng

1.1. Lây lan qua nước – con đường chính

Mầm bệnh Phytophthora Palminova đã tồn tại trong đất từ nhiều năm trước và có khả năng lưu tồn lâu dài. Không chỉ gây bệnh thối trái sầu riêng, loại nấm này còn là tác nhân gây ra hàng loạt bệnh nghiêm trọng khác như: lở cổ rễ, vàng lá thối rễ, nứt thân xì mủ, thối nhũn lá (luộc lá),… ảnh hưởng toàn diện đến sức khỏe của cây sầu riêng. Vì vậy, mầm bệnh luôn âm thầm hiện diện trong đất và chỉ cần gặp điều kiện thời tiết thuận lợi, đặc biệt là ẩm độ cao và mưa kéo dài, là sẽ ngay lập tức bùng phát mạnh mẽ.

Do Phytophthora sống trong đất, khi trời mưa lớn, các hạt mưa va đập xuống đất sẽ làm nước bắn lên mang theo bào tử nấm, lây nhiễm lên trái. Hiện tượng này xảy ra nhiều nhất ở những cành thấp gần mặt đất, nơi dễ bị nước bẩn văng trúng. Nếu không kiểm tra kỹ, những trái này sẽ nhanh chóng bị nhiễm bệnh thối trái sầu riêng và phát triển vết thối chỉ sau vài ngày mưa.

Bệnh vàng lá thối trễ – xì mủ trên sầu riêng

1.2. Tồn tại trong đất và tàn dư thực vật

Nấm Phytophthora Palminova có khả năng sinh ra bào tử nghỉ – một dạng tồn tại đặc biệt có thể sống rất lâu trong đất, từ vài tháng cho đến vài năm, ngay cả khi điều kiện môi trường bất lợi. Đây là yếu tố khiến việc phòng trừ bệnh thối trái sầu riêng trở nên khó khăn và đòi hỏi sự can thiệp lâu dài.

Khi điều kiện thời tiết chuyển biến thuận lợi như mưa kéo dài, độ ẩm cao, rễ non bắt đầu phát triển, các bào tử này sẽ tái hoạt động và tiếp tục gây hại. Chúng thường trú ngụ trong gốc cây, lá mục, trái rụng và cả cỏ dại – những tàn dư thực vật tưởng chừng vô hại nhưng lại là ổ chứa bào tử cực kỳ nguy hiểm.

Vườn xen canh rậm rạp thuận lợi cho bệnh thối trái gây bệnh

1.3. Lây qua dụng cụ, giày dép, tay người

Các dụng cụ như kéo, thang, giày dép nếu dính đất bệnh sẽ vô tình truyền mầm bệnh thối trái sầu riêng từ cây này sang cây khác, nhất là trong lúc cắt tỉa, thu hoạch trái.

Chính vì vậy, ngay sau khi cắt dao đầu, nhà vườn nên chủ động phun ngừa bệnh thối trái sầu riêng bằng công thức OMI Bio + Meta Plus. Đây là giải pháp hữu hiệu giúp phòng trừ cả nấm và khuẩn gây hại trái, đồng thời không để lại vết bám màu trên vỏ trái, đảm bảo mẫu mã trái thương phẩm đẹp mắt và an toàn khi thu hoạch.

2. Quy trình trị bệnh thối trái sầu riêng hiệu quả

Bước 1: Khảo sát và đánh dấu cây có trái bệnh

– Cần đi kiểm tra toàn bộ khu vườn, đặc biệt chú ý những trái nằm ở vị trí thấp gần gốc, bên trong tán lá rậm rạp hoặc nằm trong các chùm trái dày đặc – đây là những nơi trái dễ bị che khuất và khó quan sát.

– Trái bị nhiễm Phytop thường có dấu hiệu như: vết thối nhũn, màu nâu đen lan rộng nhanh, có dịch nhầy chảy ra. Vết bệnh thường xuất hiện từ phần cuống, chóp gai hoặc các vết xây xát do côn trùng (bọ xít muỗi, sâu đục trái).

– Sau khi phát hiện cây có trái bệnh thối trái sầu riêng, nên dùng dây vải hoặc dây nilon mềm đánh dấu để thuận tiện cho các bước xử lý sau.

Bước 2: Cắt bỏ và thu gom trái bệnh thối trái sầu riêng

– Tất cả các trái bị bệnh, kể cả những trái mới chớm có dấu hiệu nghi ngờ cũng cần được cắt bỏ để ngăn chặn mầm bệnh thối trái sầu riêng lây lan nhanh chóng.

– Trái sau khi cắt cần được bỏ ngay vào bao chuyên dụng. Tuyệt đối không để trái bệnh rơi xuống đất nhằm hạn chế phát tán bào tử nấm ra môi trường xung quanh.

Bước 3: Tiêu hủy trái bệnh

Có 2 phương pháp xử lý trái bệnh:

– Cách 1: Đào hố chôn trái bệnh thối trái sầu riêng cách xa khu vực trồng cây ít nhất 40–50 mét. Hố chôn sâu từ 50–70 cm, rải vôi bột lên trên rồi lấp đất lại kỹ lưỡng.

– Cách 2: Đốt tiêu hủy toàn bộ số trái bệnh đã thu gom. Không được vứt trái bệnh xuống sông, ao, hồ hoặc các kênh mương – nơi dùng để lấy nước tưới, vì có thể lây lan mầm bệnh qua nguồn nước.

Bước 4: Phun thuốc cho cây bệnh và cây lân cận

– Cần tiến hành phun kỹ toàn bộ cây bị bệnh (bao gồm trái, thân, cành, và gốc), đồng thời phun luôn cho các cây xung quanh trong bán kính 5–10 mét để ngăn bệnh lây lan. Trường hợp bệnh xuất hiện trên diện rộng, nên phun phòng toàn bộ vườn.

– Luân phiên sử dụng các công thức sau:

OMI Bio + Meta Plus

OMI Bio + Dimi Max (chỉ nên dùng công thức có thuốc dạng bột trước khi thu hoạch ít nhất 30–40 ngày để tránh làm trái bị bám màu; riêng với sầu riêng Thái trên 100 ngày thì không phun dạng bột nữa)

– Phun thuốc ít nhất 2 lần, mỗi lần cách nhau 5 ngày để đảm bảo hiệu quả.

Combo Trị Thối Trái Sầu Riêng

Xem thêm thông tin sản phẩm OMI BIO Tại đây

Bước 5: Xử lý gốc và đất

– Cần tiến hành tưới thuốc quanh gốc những cây đang bị bệnh thối trái sầu riêng và cả những cây lân cận. Trường hợp vườn có nhiều cây bị nhiễm bệnh thì cần thiết phải tưới toàn bộ khu vực vườn bằng các loại thuốc như: Ali Max (chứa hoạt chất Fosetyl Aluminium), Meta Plus (chứa hoạt chất Metalaxyl) hoặc Dimi Max (chứa hoạt chất Dimethomorph). Những hoạt chất này có tác dụng mạnh trong việc tiêu diệt mầm bệnh thối trái sầu riêng trong đất.

– Đối với những vườn đã bị nhiễm bệnh nặng trong thời gian dài, cần tưới lại thuốc xử lý gốc bệnh lần 2 sau 5 ngày kể từ lần tưới đầu tiên, và nên luân phiên sử dụng các hoạt chất khác nhau để tránh tình trạng nấm bệnh kháng thuốc.

Bước 6: Tăng sức đề kháng cho cây

– Cần tăng cường bổ sung canxi cho cây, trong đó ưu tiên sử dụng canxi hữu cơ có trong sản phẩm OMI Cabo, giúp cây hấp thu dễ dàng qua trái. Canxi hữu cơ 12% có khả năng làm cứng chắc tế bào, giúp trái chắc hơn và có khả năng chống chịu tốt hơn với nấm bệnh thối trái sầu riêng.

– Không nên bón phân đạm ở giai đoạn này, vì việc bón đạm sẽ khiến cây tăng sinh trưởng mềm yếu, làm giảm sức đề kháng, từ đó dễ bị nấm bệnh tấn công hơn.

Bước 7: Theo dõi định kỳ và lặp lại xử lý

– Cần tiến hành kiểm tra vườn thường xuyên, đặc biệt là sau các đợt mưa kéo dài, để đánh giá hiệu quả của các biện pháp xử lý đã thực hiện.

– Nếu nhận thấy bệnh vẫn tiếp tục phát triển, có thể do quy trình xử lý chưa đủ mạnh hoặc thuốc đã bị kháng. Lúc này, cần lặp lại quy trình xử lý, đồng thời thay đổi luân phiên các hoạt chất thuốc, vì nấm Phytophthora có khả năng kháng thuốc rất nhanh nếu dùng một loại trong thời gian dài.

3. Phòng ngừa bệnh thối trái tái phát

Hiện nay, các loại thuốc hóa học phổ biến như Metalaxyl, Fosetyl Aluminium, Madipropamid,… chỉ có hiệu quả với các bào tử đang hoạt động, hoặc các sợi nấm và bào tử mới phát sinh. Tuy nhiên, không thể tiêu diệt triệt để các loại bào tử nghỉ (Oospore/Chlamydospore) đang tồn tại trong đất. Những bào tử này có lớp vỏ dày, ở trạng thái “ngủ” và không bị tác động bởi thuốc, kể cả các loại thuốc có tính nội hấp mạnh.

– Do đó, dù bà con có phun thuốc phòng trị đầy đủ, Phytophthora vẫn có thể tái phát sau một vài trận mưa, nếu trong đất vẫn còn tồn dư các bào tử nghỉ chưa bị kiểm soát.

Phytophthora giải phóng bào tử

– Chính vì vậy, để ngăn chặn nguy cơ bệnh thối trái quay lại, sau khi hoàn tất các đợt phun thuốc bệnh và chờ khoảng 10–15 ngày, cần tưới lại sản phẩm OMI Bacter. Đây là chế phẩm sinh học chứa 7 chủng nấm đối kháng hữu ích, có mật độ cực kỳ cao lên tới 10^9 CFU/ml mỗi loại, bao gồm: Trichoderma spp., Bacillus subtilis, Pseudomonas spp.,… Những chủng này cạnh tranh dinh dưỡng, ức chế sự nảy mầm của bào tử nghỉ, đồng thời tiết ra enzyme và kháng sinh giúp làm phá vỡ màng tế bào của Phytophthora.

OMI Bacter – Phòng ngừa bệnh thói trái tái phát

Xem thêm thông tin sản phẩm OMI Bacter Tại đây

– Việc sử dụng thường xuyên sẽ giúp giảm mật độ bào tử trong đất một cách bền vững, từ đó ngăn nguy cơ tái nhiễm hiệu quả. Liều lượng sử dụng: 1 chai OMI Bacter pha với 400–500 lít nước, tưới đều quanh gốc và tán cây để đảm bảo hiệu quả tối ưu.

Kết luận

Bệnh thối trái sầu riêng do Phytophthora là một trong những thách thức lớn với người trồng. Tuy nhiên, nếu xử lý đúng cách từ giai đoạn phát hiện sớm, kết hợp giữa phun thuốc – xử lý đất – bổ sung nấm đối kháng thì bệnh có thể được kiểm soát và phòng ngừa tái phát lâu dài.

Để xem thêm các giải pháp sinh học hữu cơ, bền vững trong canh tác nông nghiệp, bạn có thể truy cập trang web Hữu Cơ OMI – chuyên cung cấp giải pháp vi sinh và phân bón sinh học cho sầu riêng và nhiều loại cây trồng khác.

Nếu bạn cần tư vấn chuyên sâu hơn về kỹ thuật trồng sầu riêng, hãy tham khảo thêm tại Agriplus – đơn vị đồng hành cùng nhà nông trong các giải pháp nông nghiệp toàn diện.